The Sausage Machine

oktober 8, 2009

Herta Müller verbeeldt het landschap van de machtelozen. Of de Nobelprijs voor Literatuur 2009

15956952   Foto Deutsche Welle

Nobelprijswinnares Herta Müller in een telefonisch interview in het Duits direct na de bekendmakingbeluisteren op Nobelprize.org! Haar een vraag stellen? Hier!

Gratuliere herzlichst! De Nobelprijs voor Literatuur 2009 gaat dus naar de Duitse auteur met Roemeense roots Herta Müller, who, with the concentration of poetry and the frankness of prose, depicts the landscape of the dispossessed. Op Radio 1 hoorde ik dit in het nieuws van 13.00 uur vanmiddag vertalen met: haar gebalde poëzie en de oprechtheid van haar proza waarin ze een landschap oproept van de machtelozen. De Tijd citeert met deze woorden: dat ze ‘met poëtische verdichting en prozaïsche openhartigheid het landschap van de ontheemden optekent’. … En bij Papieren Man Dirk Leyman heet het dat Müller “met de concentratie van de poëzie en de vrijheid van het proza het landschap van de misdeelden schildert”. Dirk Leyman laat trouwens zijn licht van literair expert verhelderend schijnen over Herta Müller en haar Nobelprijs in Stories bij Geertje De Ceuleneer. De heldere stem van de Papieren Man: herbeluisterbaar voor wie niet verder wil lezen!

Op de literatuur- en cultuurblog Romenu van Frans Roumen las ik in een post van 17 augustus 2009 deze passage uit Herta Müllers meest recente roman Atemschaukel (verschijningsdatum 17 augustus 2009, haar 56e verjaardag!):

Alles, was ich habe, trage ich bei mir.

Oder: Alles Meinige trage ich mit mir.

Getragen habe ich alles, was ich hatte. Das Meinige war es nicht. Es war entweder zweckentfremdet oder von jemand anderem. Der Schweinslederkoffer war ein Grammophonkistchen. Der Staubmantel war vom Vater. Der städtische Mantel mit dem Samtbündchen am Hals vom Großvater. Die Pumphose von meinem Onkel Edwin. Die ledernen Wickelgamaschen vom Nachbarn, dem Herrn Carp. Die grünen Wollhandschuhe von meiner Fini-Tante. Nur der weinrote Seidenschal und das Necessaire waren das Meinige, Geschenke von den letzten Weihnachten.

Es war noch Krieg im Januar 1945. Im Schrecken, dass ich mitten im Winter wer weiß wohin zu den Russen muss, wollte mir jeder etwas geben, das vielleicht etwas nützt, wenn es schon nichts hilft. Weil nichts auf der Welt etwas half. Weil ich unabänderlich auf der Liste der Russen stand, hat mir jeder etwas gegeben und sich sein Teil dabei gedacht. Und ich habe es genommen und mir gedacht mit meinen siebzehn Jahren, dass dieses Wegfahren zur rechten Zeit kommt. Es müsste nicht die Liste der Russen sein, aber wenn es nicht zu schlimm kommt, ist es für mich sogar gut.

Ich wollte weg aus dem Fingerhut der kleinen Stadt, wo alle Steine Augen hatten. Statt Angst hatte ich diese verheimlichte Ungeduld. Und ein schlechtes Gewissen, weil die Liste, an der meine Angehörigen verzweifelten, für mich ein annehmbarer Zustand war. Sie fürchteten, dass mir etwas zustößt in der Fremde. Ich wollte an einen Ort, der mich nicht kennt.

Mir war bereits etwas zugestoßen. Etwas Verbotenes. Es war absonderlich, dreckig, schamlos und schön. Es passierte im Erlenpark ganz hinten jenseits der Kurzgrashügel. Auf dem Heimweg bin ich in die Parkmitte, in den runden Pavillon gegangen, wo an Feiertagen die Orchester spielten. Ich blieb eine Weile darin sitzen. Das Licht stach durchs feingeschnitzte Holz. Ich sah die Angst der leeren Kreise, Quadrate und Trapeze, verbunden durch weiße Ranken mit Krallen. Es war das Muster meiner Verirrung und das Muster des Entsetzens im Gesicht meiner Mutter. In diesem Pavillon habe ich mir geschworen: Ich komme nie mehr in diesen Park.

Herta Müller in Atemschaukel (2009), zoals geciteerd op Romenu.

Op Hanser Verlag staat nog een ‘Leseprobe‘ uit Atemschaukel: pagina’s 43-48. Daar vond ik ook de indrukwekkende lijst van 18 belangrijke (ook internationale) literaire prijzen voor de periode 1984-2010. Dat ik haar niet kende! Zo’n veelvuldig gelauwerde Duitse schrijfster uit Berlijn. Tot vandaag had ik nog niets van haar gelezen … Ik ben wel niet alleen. Op de vraag van Nobelprize.org Have you read anything by Herta Müller? heeft van de 3936 respondenten op dit moment slechts 8% met yes geantwoord.

Nog een stukje nobelprijsliteratuur 2009 proeven? Romenu presenteert vandaag voor de feestelijke gelegenheid een fragment uit haar debuut Niederungen, haar verhalenbundel uit 1982 die gecensureerd werd in Roemenië en in 1984 in Duitsland ongecensureerd verscheen.

Over Atemschaukel en de nakende Nederlandse vertaling die bij De Geus (Breda) begin 2010 verschijnt, las ik in het gedegen artikel van criticus Arjan Peters in deVolkskrant:

Sinds 1982 werkt zij aan een groot oeuvre van romans en verhalenbundels, dat de beklemming van het leven onder het dictatoriale Ceausescu-bewind beschrijft. Kenmerkend voor Müller zijn de korte, poëtische zinnen, ook wanneer ze de grootste verschrikkingen aanroert. Om die reden kunnen niet alle critici haar werk evenzeer waarderen.

Een aantal van Müllers boeken is in Nederland verschenen bij uitgeverij De Geus in Breda. Daar zal volgend jaar de vertaling uitkomen van haar meest recente roman, Atemschaukel, waaraan vertaalster Ria van Hengel momenteel de laatste hand legt. Zij aarzelt nog over de titel: ‘Adem schommel’ zou de letterlijke vertaling zijn, maar vermoedelijk gaat het ‘De hongerengel’ heten. In deze roman, die is genomineerd voor de Deutsche Buchpreis, beschrijft Müller het lot van de Duitssprekende Roemeense collaborateurs die in de jaren 1946-1950, meteen na het beëindigen van de Tweede Wereldoorlog, te werk werden gesteld in Russische strafkampen. Onder hen bevond zich Herta Müllers moeder.

Arjan Peters, Duitse dichteres Herta Müller wint Nobelprijs, deVolkskrant, 8 oktober 2009. 

 NobelLit09Twit

Aan deze tweet van Welt Online voeg ik toe: 2 jaar na Doris Lessing en 5 jaar na Elfriede Jelinek. Of drie machtige vrouwen van de Europese literatuur!

3 reacties »

  1. Een leuk fait divers over Herta Müller en Horace Engdahl van de Zweedse Academie n.a.v. haar Nobelprijs:
    zie Piet de Moor op Knack.be, 09-12-2009.

    Reactie door janien — december 9, 2009 @ 3:49 pm | Beantwoorden

  2. […] wil ik hulde brengen aan alle vrouwen, zo geweldig sterk in taal, die het literaire jaar 2009 e.v. gemaakt hebben en maken.  Even onverslaanbaar als hun vrouwelijke personages. Meteen draag […]

    Pingback door Marie Ndiaye wint Prix Goncourt. Alle macht aan de vrouw in de literatuur #OP « The Sausage Machine — juni 28, 2010 @ 10:35 am | Beantwoorden

  3. […] – vanop de Frankfurter Buchmesse – warempel in het bijzijn van Nobelprijswinnares 2009 Herta Müller! – dat er daar nog weinig reacties te horen zijn. Hij is van plan van zich naar de Chinese […]

    Pingback door Mo Yan Nobelprijs voor Literatuur #nobelprize #literature | The Sausage Machine — oktober 11, 2012 @ 1:27 pm | Beantwoorden


RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Maak een gratis website of blog op WordPress.com.

%d bloggers op de volgende wijze: